Carl De Keyser wint een prijs!

Vandaag meldt De Standaard dat hun krant met Carl De Keyser als gasthoofdredacteur bekroond werd met een International Media Award. Fijn voor De Standaard. En een erkenning voor de kracht van het beeld.

De foto's in de krant moeten voor De Keyser de werkelijkheid weergeven. Het is ondertussen duidelijk dat Alfredo Jaar verder gaat dan informeren. Hij wil met zijn kunstwerken de toeschouwer gevoelig maken voor wat er aan de hand is in de werkelijkheid. Hij wil een ervaring aanbieden die doet nadenken over de realiteit. Het beeld is daarom geen weergave van de gebeurtenissen. Met dit niet-tonen beoogt hij reflectie waarbij de ethische component veel duidelijker aanwezig is.

Yves Klein

IKB 79
"Met de leegte de volle macht"
"Het blauw is het zichtbaar wordende onzichtbare."

Yves Kleins monochrome schilderijen laten alle figuratie achterwege. Hij breekt met het beeld en concentreert zich enkel op de kleur, het IKB. Is dit iconoclasme? Klein denkt na over het statuut van het beeld, het gaat niet om een representatie maar om een ervaring.
Klein is te vergelijken met Malevich' suprematisme, zowel wat betreft de werken zelf (kleur) als de filosofie erachter. Malevich filosofie van het oneindige keert terug in Kleins zoektocht naar de diepte, naar een ervaring die het wereldse achter zich laat en eerder spiritueel is.
Je kunt Klein vergelijken met het iconoclasme uit de reformatie: men streefde naar een beeldloze wereld, men wilde terug naar een oorspronkelijke ervaring met een minimum aan middelen, de bijbel. Ook Klein gebruikt nog enkel kleur om een diepe, een mystieke ervaring op te roepen. Het blauw is voor hem de essentie waar het om gaat. Blauw is de kleur van water en lucht, de meest ongrijpbare dingen in de werkelijkheid. Kan je het leven grijpen? Het IKB wekt bij mij een gevoel op dat zeer indringend is en toch niet te omschrijven.
Klein is ook bekend om zijn burleske houding in het leven en de kunstwereld. Dat doet denken aan Duchamp en Magritte. Misschien is dat ook wel de beste houding in het leven. Humor tegenover al het serieux.

Kan Yves Klein dienen als voorbeeld van iconoclasme in de hedendaagse kunst?

Marcel Duchamp

Marcel Duchamp gaat nog een stap verder dan Malevich: hij verlaat nl. het traditionele kunstwerk en maakt gebruik van alledaagse artikelen (readymade) die hij dan promoveert tot kunst. Het is niet meer de kunstenaar die een kunstwerk vervaardigt, de kunstenaar bestempelt een exemplaar van een reeks als kunst. Het artikel krijgt een naam, auteur, datum. Duchamp zet hiermee alle traditionele waarden van een kunstwerk opzij. Met 'Fountain' start een debat over de constitutie van het kunstwerk.

Is het gebruik van Readymades een iconoclastische daad? Het lijkt me duidelijk dat Duchamp de kunstwereld en het kunstwerk aanvalt. Het iconoclasme betreft hier dan geen fysieke vernietiging van het beeld, maar het gaat om een totaal nieuwe manier van omgaan met een kunstwerk. Het kunstwerk is niet meer in de eerste plaats een representatie van de werkelijkheid, het gaat om het concept, de idee die erachter zit en die vertelt wordt.

Duchamp wordt gezien als vader van de conceptuele kunst.

Carl De Keyser en De Standaard

25/09/09 De krant ‘De Standaard’ heeft een gast-hoofdredacteur
Na Jan Fabre en Luc Tuymans is nu Carl De Keyser, fotograaf bij het agentschap Magnum Photos gasthoofdredacteur. De krant ziet er anders uit: het beeldmateriaal moet veel meer spreken. Het beeld heeft een krachtige boodschap, het beeld is een ander middel dan het woord, en dat wil de fotograaf ‘in the picture’ zetten. Het beeld is niet louter illustratief, het beeld moet aanzetten tot denken.
De krant focust op de relatie tussen het beeld en de werkelijkheid. Wat is representatie? Hoe ga je om met het retoucheren van foto’s? Wat is het belang hiervan voor een krant, die verslag en duiding geeft bij de werkelijkheid?

Het laten spreken van de beelden is moeilijk voor een krant: je kan eenzelfde beeld erg verschillend interpreteren, een beeld kan losgerukt zijn uit de context en zo een ander verhaal vertellen. Volgende vragen komen op: Is het beeld slechts een aanvulling voor het woord? Speelt het beeld beter in op gevoelens? Geeft een beeld iets weer wat niet met woorden te omschrijven is?
Wat is haar motivering ook moge zijn (promotiestunt, inpikken op de alomtegenwoordige beeldcultuur, inzicht dat het woord alleen niet genoeg is), het is in alle geval lovenswaardig van De Standaard dat zij af en toe plaats maakt voor het beeld, en het woord wat opzij schuift.

Er wordt melding gemaakt van de tentoonstelling “Controverses”, tot 22/11/09 in de Botanique in Brussel (woe-zo 12-2O u). thema: Hoe geeft een foto een beeld van de werkelijkheid, wat is het belang van retouche, reacties die een foto teweegbrengt, de rol van de fotograaf.

Ik denk dat deze benadering van het beeld in verband kan worden gebracht met de manier waarop Alfredo Jaar nadenkt over beelden. Het is me nog niet duidelijk of Jaar de meningen van De Keyser deelt. Terwijl De Keyser het beeld meer wil laten spreken, lijkt Jaar het beeld te willen wegnemen.

Arne Quinze

30/09/09 De tv-zender Canvas brengt in de reeks ‘ Hoge Bomen’ een reportage over Arne Quinze
Wat mij bijblijft van dit programma is het feit dat duidelijk werd dat de kunstenaar een zakenman is die op bestelling werkt. De relatie kunst en geld was zeer duidelijk.

Quinze's kunstwerken zijn tijdelijke installaties. Hierboven een installatie dat Quinze plaatste tussen het Vlaams Parlement en het Huis van de Vlaamse Volksvertegenwoordigers.
Is het tijdelijke karakter van de kunst ook onder de iconoclastische noemer te plaatsen?

Banksy

11/10/09 Het tv-programma ‘De Zevende Dag’ heeft een bijdrage over Banksy.
Banksy’s werk is een goed voorbeeld van de discussie rond de legitimiteit van kunst en de grens tussen vandalisme en kunst. Banksy is bekend als straatkunstenaar in Londen: hij plaatst graffiti op openbare gebouwen. Hij (zij?) is een mysterieus figuur en wil niet geïdentificeerd worden. De politie zoekt hem want graffiti is in strijd met de wet. Regelmatig worden de muurschilderingen overschilderd (Westminster), op andere momenten en plaatsen is er begrip voor zijn werk (Bristol, vermeende herkomst van de kunstenaar).
Zijn werk getuigt van een sociale bewogenheid. Banksy werkte ook in Afrika (Mali) en in de Israëlische en Palestijnse gebieden. Hij wil met zijn kunst het moeilijke leven van vele mensen onder de aandacht brengen.
Banksy zegt niet commercieel te willen werken. Hij wil zijn kunstwerken niet verkopen en geen merchandising opstarten. Hij heeft voorbeelden op internet gezet die je kan downloaden. Je kan er zelf iets mee maken, zonder het commercieel te maken. Banksy’s opzet kan begrepen worden als een aanklacht tegen de commercialisering in de kunstsector. Banksy wil zich echter niet afkeren van de sector: momenteel loopt een (druk bezochte) overzichtstentoonstelling in een museum in Bristol.

René Magritte

Op 2 oktober 2009 bezocht ik het Magrittemuseum in Brussel.
De schilderijen van Magritte zijn enerzijds figuratief, maar tegelijk vormen ze een nieuw beeld. Is dit ook een vorm van iconoclasme?
Op het schilderij “Het zoeken naar de waarheid” (1963) staat een vis naast het raam dat uitkijkt op zee.
Magritte maakt ongewone combinaties en schudt zo de kijker wakker. Je wordt gedwongen om na te denken, vaste denkkaders los te laten. Het bekijken van de schilderijen geeft een onwennig, soms onrustig gevoel.
Is dit neerhalen van het traditionele beeld ook een vorm van iconoclasme? Het betreft dan zeker geen fysieke vernietiging, maar de verandering binnen een beeld.
Magritte dacht na over het statuut van het beeld en komt ook tot taalfilosofie.